Bắn cung căn bản dành cho người mới bắt đầu – Phần 1

Lời nói đầu:

Bắn cung từ lâu đã được ghi nhận là một môn thể thao tốt để rèn luyện sức khỏe và cũng là một môn tuyệt vời để rèn luyện tinh thần. Từ trẻ em cho tới người cao tuổi đều có thể tập bắn cung. Tuy nhiên ở Việt Nam ta, bắn cung gần như thất truyền từ thời kỳ nhà Nguyễn đến nay, và vì lẽ gì đó mà bộ môn thể thao bắn cung  chỉ được tập quan tâm ở các đội tuyển. Tôi thiết nghĩ đó là một thiệt thòi lớn cho thể thao quần chúng, khi mà đại đa số người dân lại không có cơ hội tiếp cận môn thể thao này. Đáng mừng là từ năm 2013, đã có một số người tiên phong đem môn thể thao này đến với người dân, và phong trào bắn cung đại chúng đang phát triển mạnh mẽ. Nhưng vẫn có nhiều nơi chưa có clb, các bạn tự tập ở nhà có thể không an toàn và lâu tiến bộ nếu thiếu kiến thức. Vì vậy tôi biên soạn bộ tài liệu này với muốn  sẽ giúp ích cho những bạn mới cũng như những hướng dẫn viên clb/ khu bắn cung giải trí. Tài liệu đưa ra những kiến thức và chỉ dẫn căn bản nhất giúp bạn tự thực hành  hiệu quả và an toàn. Tài liệu gồm 3 phần: Nguyên tắc an toàn/ thiết lập sân tập; Hiểu biết về dụng cụ và Kỹ thuật bắn cung.

Tuy rằng kỹ thuật bắn cung và phần lớn hình minh họa trong tài liệu này theo lối bắn cung phương Tây nhưng nhiều phần các bạn vẫn có thể áp dụng cho các loại cung khác ví dụ như kỹ thuật ngắm bắn, chọn mũi tên. Tôi chọn lọc dịch tài liệu từ sách huấn luyện của FITA- tiền thân của World Archery hiện nay, hiệp hội bắn cung Canada và kinh nghiệm bản thân. Các bạn mới tập nên bắt đầu từ cung trần/longbow để nắm được kỹ thuật và hiểu rõ về cung tên. Cây cung longbow đơn giản thế mà vẫn làm say mê biết bao người. Có thể nói rằng trong gia đình cung tên thì longbow là cái gốc, những loại cung sau này như recurve, recurve olympic, compound là các nhánh cây. Một khi bạn đã hiểu rõ cái gốc thì bạn cũng sẽ nhanh chóng thích nghi với các loại cung khác.

Chúc các bạn tập an toàn, vui thích với môn thể thao – nghệ thuật này!

 

Nha Trang, ngày 31 tháng 5 năm 2014

 

Cung Thủ

 

 

Kiều Hưng

 

Người biên tập: Kiều Hưng – Founder of 4 Winds Archery

Email: kieuhung10x@gmail.com

Facebook: https://www.facebook.com/cungthu.vn/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ĐIỀU LƯU Ý ĐẦU TIÊN:  AN TOÀN

 

Đây là những điều rất đơn giản nhưng rất quan trọng mà mọi cung thủ đều phải tuân thủ trước khi tập luyện. Đó là An Toàn. Bắn cung là một môn thể thao có sức mạnh, vì thế bạn phải luôn ý thức việc tập bắn phải đảm bảo an toàn cho bản thân và cho người khác. Trước khi cầm cây cung bắn mũi tên đầu tiên bạn phải nắm rõ những nguyên tắc an toàn. Thực tế, một khi hiểu và  tuân thủ các nguyên tắc này thì bắn cung là môn thể thao rất an toàn, ít chấn thương hơn cả so với các môn thể thao khác như bóng đá, cầu lông, bóng bàn…

 

Một số bài học từ những sự cố/tai nạn trong thể thao.

• Câu chuyện này tôi nghe được từ một người bạn kể rằng đã sảy ra ở Việt Nam, không rõ là ở đâu. Có một anh kia- là quân nhân hay bảo vệ gì đó, thấy một con chim đậu trên cây dừa. Anh ta định bắn con chim làm bữa tối nên mới lấy súng ra bắn .  Sau phát súng, con chim thì bay đi nhưng có tiếng “Á á…” vang lên. Anh ta đã không biết hay không để ý là phía sau cây dừa lòa xòa kia là một khu chung cư, trên một ban công nào đó có một người đang phơi quần áo.
• Báo chí đưa tin một sự việc khác sảy ra ở Nga. Có người đã bị một mũi tên  bắn xuyên qua cổ. Mũi tên bay ra từ một sân vận động gần đó. Một cung thủ đã không kiểm soát được mũi tên của mình, bắn đi quá cao bay ra khỏi tường rào của sân vận động.
• Một sự cố khác xảy ra tại một clb ở VN. Một người bắn cung 3 dây đã có một mũi tên vượt ra tầm kiểm soát và bay ra một khu nhà khác, rất may là trúng tường nên không có nguy hiểm về người. Lý do là cung thủ này đã làm động tác giương cung từ trên cao xuống và cò kéo bị nhảy nên mũi tên mới bay bổng qua khỏi rào chắn. Lẽ ra – để an toàn, cung thủ nên kéo dây từ vị trí ngang tầm bia, để nếu bị tuột tay thì mũi tên cũng chỉ rơi vào tầm bia thôi và không thể qua khỏi tường rào.
• Một ví dụ khác cũng sảy ra ở một clb ở VN, clb có tường rào cao 4m thế mà vẫn có trường hợp mũi tên bay lên quá tường. Lý do là mũi tên bắn trúng vào khung bia, cạnh mép bia và bị bật lên đổi hướng bay.
• Vài lời khuyên đối với các bạn vừa sở hữu một cây cung đầu tiên.
• Khi mới cầm trong tay một cây cung mới, tâm lý chung của các bạn là nôn nóng muốn thử bắn ngay, và bắn ở khoảng cách xa. Có thể bạn nhằm bắn con gà mà lại trúng con mèo. Có thể bạn sẽ nói: “ mình  chẳng đến nỗi bắn lệch đến như vậy đâu”. Nhưng thực tế là có những lúc chúng ta bắn sai lệch nhiều đến như thế. Đó có thể là một cái giật mình hay tuột tay. Vì vậy, hãy dành thời gian làm đọc chương đầu này, làm quen và làm chủ cây cung của mình. Bắt đầu tập bắn ở cự ly thật gần, đảm bảo kỹ năng kéo dây cung, thả dây cung thật thành thạo. Rồi bạn mới từ từ bắn xa hơn, mỗi lần nên tập xa hơn không quá 4m so với cự ly cũ.
•   Bạn nên dùng cây cung có sức kéo vừa phải để tránh hiện tượng “ tuột tay” rất nguy hiểm nếu bạn cố dùng một cây cung quá sức của mình.
• Bạn cũng phải lường trước khả năng đôi khi mũi tên bắn đi, va phải vật gì đó dẫn đến nó đổi hướng bất ngờ gây nguy hiểm.
• Nếu bạn đi săn, hãy săn trong vùng lãnh thổ của mình và đừng bao giờ bắn nếu bạn không thể bảo đảm rằng phía sau con mồi có một vật chắn an toàn. Ví dụ như bạn đừng bao giờ bắn vào một con gà mà phía sau là tường rào bằng cây với nhà hàng xóm. Đừng bắn vào một con chim đang đậu trên cây, mà phía sau là rẫy của nhà khác. Điều gì sẽ sảy ra  nếu bạn bắn trượt và phía sau hàng rào, phía sau cái cây đó có người khác đang qua lại ? Đừng bao giờ để bạn phải hối tiếc vì một mũi tên sai lầm của mình!

 

 

CHƯƠNG ĐẦU

QUY TẮC AN TOÀN- THIẾT LẬP SÂN BẮN CUNG

 

QUY TẮC AN TOÀN TRONG NHÓM

 

– Những người mới tập phải được đặt dưới sự giám sát của hướng dẫn viên theo hiệu lệnh

– Người xem phải đứng sau vạch bắn/bia bắn.Không ai được bắn nếu có ai đó ở gần bia.

– Vạch bắn phải là đường thẳng và không được so le để người giám sát có thể nhìn rõ cung thủ và khu vực bia.Các bia bắn có thể đặt ở các khoảng cách khác nhau với cùng một vạch bắn.Sau khi bắn xong lượt của mình cung thủ phải chờ những người khác tại vạch hoặc lùi lại phía sau. Chỉ khi tất cả mọi người đã bắn xong mới được ra bia rút mũi tên.

 

( Những ngày đầu khi người mới tập bắn, cần có người huấn luyện đứng sau quan sát, canh chừng để đảm bảo bắn an toàn không ra ngoài bia  )

AN TOÀN CÁ NHÂN

– Không được kéo và thả dây cung mà không có mũi tên. Hư hại có thể sảy ra với cánh cung.

– Dùng cung có sức kéo phù hợp, ban đầu nên kéo dây không rồi thả tay từ từ cho quen tay và để tập cho đúng tư thế. Sau đó mới bắn tên thật.

– Nếu có nhiều người cùng tập thì mọi người phải đứng ngang hàng với nhau. Không bắn nếu có ai đó ở phía trước mình.

– Khi mới tập do chưa quen tay nên thường sảy ra tình trạng mũi tên bị choãi rơi ra khỏi giá kê mũi tên (arrow rest). Bạn hãy từ từ trả dây cung lại và thực hiện một lần kéo khác. Chỉ khi nào bạn kéo dây và đảm bảo mũi tên trượt đều trên giá đỡ thì sau đó mới đến giai đoạn buông dây.

– Trước khi bắn phải kiểm tra tình trạng của cung, tên,dây cung là tốt.

– Chỉ tập bắn khi chuẩn bị tốt địa điểm an toàn, có khu vực che chắn an toàn. Chỉ bắn khi nhìn thấy mục tiêu rõ ràng và đảm bảo bia đủ khả năng giữ mũi tên, phía sau bia có vật chắn đủ vững chắc phòng trường hợp nếu bắn trượt ra khỏi bia thì mũi tên cũng sẽ không bay ra ngoài khu vực tập.

– Khi các bạn tập có thể có người hiếu kỳ muốn bắn thử. Bạn chỉ cho phép người mới bắn nếu họ được hướng dẫn và bạn phải trực tiếp giám sát họ. Tốt nhất là quan sát từ phía sau để đảm bảo người đó nếu không bắn trúng bia thì cũng không bắn ra ngoài phạm vi an toàn.

– Sau khi tập bạn phải tháo dây ra khỏi cung để cung đỡ mỏi.

– Khi mới tập bạn nên bắt đầu từ khoảng cách 5m, sau khi bắn khá ổn định thì mới kéo khoảng cách ra xa hơn, mỗi lần chỉ nên xa hơn 1-4 m.

– Trong khi có ai đó đi tìm kiếm mũi tên bị thất lạc, các cung thủ khác phải được cảnh báo tạm thời dừng bắn.

– Không đùa cợt và có các hành động làm phân tâm hay rối loạn người khác trong khi bắn.

– Khi một mũi tên bắn hỏng rơi ra phía trước vạch bắn thì không được chạy ra lấy về mà phải đợi xong loạt bắn mới được đi thu hồi.

– Khi sức khỏe không tốt hoặc tâm lý không tốt thì  không nên tập quá sức vì sai sót rất dễ xảy ra.

– Người bị ảnh hưởng bởi bia rượu hoặc chất kích thích có thể bị từ chối tập bắn cung.

– Quần áo, tóc,đồ trang sức phải gọn gàng tránh để vướng vào dây cung.

Nếu bạn tập ở nhà thì nên chú ý vài điều sau:

Chú ý dặn người nhà không được thử hoặc cho người khác thử mà không có sự đồng ý của bạn. Đảm bảo rằng chỉ những người đã qua huấn luyện mới được dùng cung của bạn. Bạn nên cất cung ở hơi kín đáo. Để cung, dây cung và mũi tên ở những chỗ khác nhau để tránh trường hợp người hiếu kỳ tò mò muốn bắn thử có thể gây hậu quả đáng tiếc / hoặc người khác lợi dụng đồ của mình làm việc xấu.

Nếu bạn định treo cung để trang trí. Bạn có thể cất dây cung thật đi thay vào đó sợi dây khác móc vào cánh cung để làm cảnh thôi. Mũi tên nên tháo đầu nhọn ra hoặc bọc quấn đầu nhọn lại.

 

CÁCH THIẾT LẬP BIA BẮN

 

• Bạn phải đảm bảo khu vực bắn an toàn đối với con người và tài sản của người khác.  Bia và vùng đệm  phải đủ chắc chắn để giữ được mũi tên.
•  Mũi tên được thiết kế để bắn vào mục tiêu mềm, bạn có thể làm bia và vùng đệm bằng foam, cao su, giấy cactong, vỏ gỗ bào, bao tải đất, rơm …
• Ví dụ về bia bắn:

 

• Người mới tập nên bắn bia thấp để nếu mũi tên không trúng đích thì nó có xu hướng cắm xuống đất. Như vậy an toàn hơn là bắn bia cao, có thể mũi tên bay quá cao ra ngoài phạm vi an toàn.

 

 

– Nơi tập lý tưởng nhất là một nơi rộng rãi, cách ly với khu dân cư để nếu mũi tên không trúng bia thì nó sẽ rơi vào phạm vi an toàn của bãi tập. đối với người mới tập thì nên dùng bia to cỡ 80 x 80 cm. Phía sau bia có một không gian trống trải để làm vùng đệm che chắn phòng trường hợp bắn không trúng bia thì có vật cản phía sau giữ mũi tên lại. Phải đảm bảo vùng đệm đủ rộng để an toàn cho những người xung quanh. Vùng đệm là một bãi đất trống hoặc là các vật mềm và có khả năng chặn mũi tên. Có thể  thiết lập các bia xa gần khác nhau trong khi cung thủ đứng ngang hàng với nhau

 

 

• Nếu bạn không có một bãi đất trống rộng rãi thì có thể tập trong nhà với cách bố trí bia ở phía trước, phía sau bia là khu vực đệm để giữ mũi tên nếu mũi tên bắn không trúng vào bia. Khu vực đệm có thể làm từ các vật liệu mềm như cao su, giấy bìa cactong, vỏ gỗ bào, mùn cưa, vải bạt…
• 

CÁCH RÚT MŨI TÊN

Đảm bảo quan sát phía trước bia không có người để khi rút mũi tên không vướng vào ai đó. Một tay giữ bia ở ngay sát chỗ mũi tên cắm vào, tay kia cầm sát  chỗ mũi tên cắm vào bia để rút ra. Không cầm ở đuôi mũi tên mà rút ra vì có thể làm cong, gãy mũi tên.